Συνέντευξη της Υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, στον Γρηγόρη Χαλιακόπουλο

για τον Αλεξανδρινό Ταχυδρόμο

Η Υπουργός κα. Σοφία Ζαχαράκη, με ξεχωριστή ευγένεια, σαφήνεια και διάθεση απάντησε στις ερωτήσεις μας και έδωσε το “στίγμα” της πολιτικής που ακολουθεί το Υπουργείο, σε σχέση με την εκπαίδευση της Διασποράς και γενικότερα τα ελληνικά σχολεία του εξωτερικού, τα οποία αποτελούν τον θεμέλιο λίθο του Ελληνισμού ανά τον κόσμο! Την ευχαριστούμε θερμά!

***

Κυρία Υπουργέ, είχατε επισκεφθεί προσφάτως το Κάιρο στην Αίγυπτο. Ποια εντύπωση σας δημιούργησε ο εκεί Ελληνισμός;

Έφυγα από το Κάιρο με μια πολύ δυνατή εικόνα: τα πρόσωπα των παιδιών στα ελληνικά σχολεία, την αγάπη των εκπαιδευτικών για το έργο τους και την προσπάθεια των οικογενειών να κρατήσουν ζωντανή τη σχέση τους με την Ελλάδα. Στην Αχιλλοπούλειο και στην Αμπέτειο Σχολή είδα από κοντά ότι η ελληνική γλώσσα δεν είναι απλώς ένα μάθημα. Είναι ένας δεσμός ανάμεσα στις γενιές, ένας τρόπος να νιώθουν αυτά τα παιδιά ότι ανήκουν σε μια μεγάλη οικογένεια.

Η επίσκεψη είχε και συγκεκριμένα αποτελέσματα. Παρουσία μου υπογράφηκε το μνημόνιο συνεργασίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης με το Capital University της Αιγύπτου, το οποίο ανοίγει τον δρόμο για παράρτημα του Δημοκριτείου στο Κάιρο. Το πρώτο βήμα είναι ένα κοινό αγγλόφωνο προπτυχιακό πρόγραμμα στη Διδασκαλία Φυσικής Αγωγής, με σπουδές τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην Κομοτηνή.

Είχα επίσης την τιμή να συναντήσω τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας κ.κ. Θεόδωρο Β΄. Συζητήσαμε για το εκπαιδευτικό, κοινωνικό και πνευματικό έργο του Πατριαρχείου και τον ενημέρωσα για την κυβερνητική πρωτοβουλία δημιουργίας θεσμικού πλαισίου στήριξης των κληρικών της Ομογένειας.

Αυτό κράτησα περισσότερο: ότι η παρουσία της Ελλάδας δίπλα στον απόδημο Ελληνισμό έχει πραγματικό νόημα όταν γίνεται πράξη, μέσα από τα σχολεία, τους ανθρώπους και τις ευκαιρίες που τους προσφέρουμε.

Η Αίγυπτος και η Ελλάδα διατηρούν άριστες σχέσεις μέσα στους αιώνες. Πώς νιώσατε στη χώρα του Νείλου στο ταξίδι σας αυτό;

Στην Αίγυπτο αισθάνεται κανείς το βάρος της Ιστορίας σχεδόν σε κάθε του βήμα. Για μια Ελληνίδα, όμως, υπάρχει και κάτι ακόμη: η οικειότητα που γεννούν οι βαθιοί δεσμοί των δύο λαών. Δεσμοί που δεν έμειναν μόνο στα βιβλία, αλλά αποτυπώθηκαν στην κοινή τους διαδρομή, στην ανθρώπινη επαφή, στο εμπόριο, στον πολιτισμό και στην παιδεία.

Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να δώσουμε σε αυτή την ιστορική σχέση ακόμη πιο ουσιαστικό περιεχόμενο σήμερα. Με τον Αιγύπτιο ομόλογό μου συζητήσαμε για περισσότερες συνεργασίες ανάμεσα στα πανεπιστήμιά μας, για την έρευνα και για νέες δυνατότητες σπουδών των νέων ανθρώπων.

Η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν πολλά να θυμούνται μαζί. Έχουν, όμως, και πολλά να δημιουργήσουν μαζί. Και πιστεύω ότι η εκπαίδευση μπορεί να συμβάλει καθοριστικά σε αυτό.

Τι πρεσβεύει τη σημερινή εποχή ο Ελληνισμός της απανταχού Διασποράς;

Ο Ελληνισμός της Διασποράς δεν είναι μόνο η μνήμη της πατρίδας. Είναι μια ζωντανή, δημιουργική παρουσία σε όλο τον κόσμο. Είναι άνθρωποι που προοδεύουν στις κοινωνίες όπου ζουν, χωρίς να παύουν να νοιάζονται για την Ελλάδα και να μεταδίδουν στα παιδιά τους τη γλώσσα και τον πολιτισμό μας.

Το είδα και πριν από λίγες ημέρες στο Δουβλίνο, στην Ελληνική Κοινότητα Ιρλανδίας. Επισκέφθηκα το ελληνικό σχολείο, που λειτουργεί ως αναγνωρισμένο Τμήμα Ελληνικής Γλώσσας και εξεταστικό κέντρο ελληνομάθειας. Εκεί η διδασκαλία της γλώσσας είναι μια καθημερινή πράξη αγάπης και συνέχειας.

Η δική μας υποχρέωση είναι να στηρίζουμε έμπρακτα αυτή την προσπάθεια. Με βάση τα στοιχεία που έχουμε δημοσιοποιήσει, 745 αποσπασμένοι εκπαιδευτικοί υπηρετούν δομές ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στο εξωτερικό, οι οποίες καλύπτουν τις ανάγκες περισσότερων από 41.000 μαθητών. Τον Μάιο ανακοινώσαμε έγκαιρα 156 αποσπάσεις, ώστε οι εκπαιδευτικοί και τα σχολεία να μπορούν να προγραμματίσουν καλύτερα τη χρονιά τους. Αναγνωρίσαμε, επίσης, επτά νέα Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας την περίοδο 2025–2026 και επεκτείναμε το ειδικό επιμίσθιο των αποσπασμένων εκπαιδευτικών και στο πέμπτο έτος.

Θέλουμε κάθε οικογένεια της Ομογένειας να ξέρει ότι η Ελλάδα δεν τη θυμάται μόνο στις εθνικές επετείους. Είναι δίπλα της στην καθημερινή προσπάθεια να κρατήσει ζωντανή τη γλώσσα της.

Η νέα τεχνολογία και κυρίως η είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης στη ζωή μας πόσο θα επηρεάσει την εκπαίδευση των νέων ανθρώπων;

Η Τεχνητή Νοημοσύνη ήδη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε, εργαζόμαστε και επικοινωνούμε. Το ερώτημα για το σχολείο δεν είναι αν θα τη χρησιμοποιήσει, αλλά πώς θα το κάνει σωστά. Θέλω τα παιδιά μας να μπορούν να αξιοποιούν αυτά τα εργαλεία, χωρίς να σταματούν να σκέφτονται, να αμφισβητούν και να ελέγχουν την πληροφορία που λαμβάνουν.

Έχουμε ήδη ένα σημαντικό παράδειγμα του πώς η τεχνολογία μπορεί να μειώσει τις εκπαιδευτικές αποστάσεις: το Ψηφιακό Φροντιστήριο. Τη σχολική χρονιά 2025–2026 το αξιοποίησαν περισσότεροι από 260.000 μαθητές, μαθήτριες και απόφοιτοι, ενώ οι συνολικοί χρήστες από την έναρξη λειτουργίας του έχουν ξεπεράσει τους 410.000. Σχεδιάζουμε να επεκτείνουμε τη ζωντανή διδασκαλία και στην Α΄ και τη Β΄ Λυκείου.

Παράλληλα, εξοπλίζουμε τα σχολεία με διαδραστικά συστήματα και εκπαιδευτική ρομποτική. Έχουμε, επίσης, λάβει την απόφαση να αυξήσουμε τα Κέντρα Καινοτομίας από 13 σε 18, με την πρόσθετη χρηματοδότηση που εγκρίναμε πρόσφατα.

Ο επόμενος στόχος μας είναι να διαμορφώσουμε το eduAI, έναν νέο προσωπικό ψηφιακό βοηθό για το Ψηφιακό Φροντιστήριο. Έχουμε ήδη εντάξει το έργο στον προϋπολογισμό μας και αυτή την περίοδο διαμορφώνουμε τις προδιαγραφές του. Σημαντική συνδρομή στην προσπάθειά μας είναι η δωρεά της Microsoft για την παροχή ψηφιακού βοηθού στα ειδικά μαθήματα ξένων γλωσσών της Γ΄ Λυκείου.

Παράλληλα, δοκιμάζουμε πιλοτικές εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση και επενδύουμε στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Η αξιοποίηση, όμως, αυτών των δυνατοτήτων απαιτεί σαφείς κανόνες.

Σε συνεργασία με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, διαμορφώσαμε πέρυσι ένα από τα πρώτα θεσμικά κείμενα για την ηθική χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μέσα από την κοινή υπουργική απόφαση που υπογράψαμε με τον Υπουργό Δημήτρη Παπαστεργίου. Είναι μια ιδιαίτερα ουσιαστική πρωτοβουλία, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στις πρώτες χώρες που προχώρησαν στη διαμόρφωση ενός τέτοιου πλαισίου.

Θέλω, όμως, να είμαι ξεκάθαρη: κανένα ψηφιακό εργαλείο δεν αντικαθιστά τον καλό εκπαιδευτικό, την ανθρώπινη σχέση και την παιδαγωγική κρίση. Η τεχνολογία αποκτά αξία όταν λειτουργεί με ασφάλεια και βοηθά κάθε παιδί να μαθαίνει καλύτερα.

Τι πιστεύετε για τους νέους επιστήμονες της χώρας μας που εργάζονται στο εξωτερικό; Υπάρχουν σήμερα οι προϋποθέσεις να επιστρέψουν στην πατρίδα μας;

Κάθε νέα Ελληνίδα και κάθε νέος Έλληνας που διακρίνεται στο εξωτερικό μάς κάνει υπερήφανους. Δεν πρέπει, όμως, να θεωρούμε αυτονόητο ότι η αγάπη για την πατρίδα αρκεί για να πάρει κάποιος την απόφαση να επιστρέψει. Χρειάζεται να βλέπει στην Ελλάδα πραγματικές δυνατότητες εργασίας, εξέλιξης, αξιοκρατίας και μια καθημερινότητα στην οποία μπορεί να σχεδιάσει τη ζωή του.

Έχουν γίνει βήματα, αλλά γνωρίζω ότι χρειάζονται περισσότερα. Στο πεδίο της εκπαίδευσης και της έρευνας, δίνουμε βάρος στην εξωστρέφεια των δημόσιων πανεπιστημίων, στις διεθνείς συνεργασίες, στα νέα προγράμματα σπουδών και στις ευκαιρίες για νέους ερευνητές. Θέλουμε ιδρύματα που δεν θα περιορίζονται στα σύνορά μας, αλλά θα μπορούν να συνεργάζονται ισότιμα με σημαντικά πανεπιστήμια του κόσμου και να προσφέρουν προοπτικές και εδώ.

Ο στόχος δεν είναι να επιστρέψουν όλοι υποχρεωτικά. Είναι να μπορούν να το επιλέξουν πραγματικά, χωρίς να αισθάνονται ότι θυσιάζουν το επαγγελματικό τους μέλλον. Και, ακόμη κι όταν παραμένουν στο εξωτερικό, θέλουμε να υπάρχουν περισσότεροι δρόμοι συνεργασίας με την Ελλάδα. Η γνώση και το ταλέντο των ανθρώπων μας είναι δύναμη που δεν πρέπει να αφήσουμε αναξιοποίητη.

Ποιος είναι ο κυριότερος στόχος που οφείλει να θέσει το Υπουργείο Παιδείας για την αναβάθμιση της εκπαίδευσης όσον αφορά τις νέες γενιές;

Αν έπρεπε να ξεχωρίσω έναν στόχο, θα ήταν ο εξής: να μπορεί κάθε παιδί, ανεξάρτητα από τον τόπο όπου μεγαλώνει και τις δυνατότητες της οικογένειάς του, να λαμβάνει ποιοτική δημόσια εκπαίδευση και να αναπτύσσει τις ικανότητές του. Να μη χάνεται καμία ευκαιρία εξαιτίας της αφετηρίας ενός μαθητή.

Αυτό σημαίνει πρώτα απ’ όλα καλά θεμέλια: κατανόηση κειμένου, μαθηματική σκέψη, ουσιαστική γνώση, κριτική ικανότητα. Σημαίνει εκπαιδευτικούς που στηρίζονται στο έργο τους, σχολεία με κατάλληλες υποδομές και παιδιά που δεν μένουν πίσω όταν δυσκολεύονται.

Στην κατεύθυνση αυτή εντάσσονται τα νέα προγράμματα σπουδών, το πολλαπλό βιβλίο που προγραμματίζεται για τον Σεπτέμβριο του 2027, η ενίσχυση του Ψηφιακού Φροντιστηρίου, της ειδικής αγωγής και της επαγγελματικής εκπαίδευσης. Παράλληλα, εργαζόμαστε μέσα από τον εθνικό διάλογο για το νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο, με στόχο ένα σχολείο που θα μορφώνει ουσιαστικά και δεν θα εξαντλείται στην προετοιμασία για μία εξέταση.

Για εμένα το κριτήριο επιτυχίας δεν είναι πόσες αλλαγές ανακοινώνουμε. Είναι αν ο μαθητής μαθαίνει καλύτερα, αν ο εκπαιδευτικός μπορεί να κάνει καλύτερα τη δουλειά του και αν ο γονιός νιώθει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο δημόσιο σχολείο.

Το σπουδαιότερο προσόν ενός εκπαιδευτικού ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας;

Ως εκπαιδευτικός και η ίδια, θα έλεγα ότι, πέρα από την επιστημονική του επάρκεια, το σημαντικότερο προσόν είναι να πιστεύει στις δυνατότητες κάθε παιδιού. Να μπορεί να διακρίνει εκείνον τον μαθητή που χρειάζεται λίγη περισσότερη ενθάρρυνση, να ακούει, να εμπνέει εμπιστοσύνη και να μη θεωρεί ποτέ ότι οι δυνατότητες ενός παιδιού έχουν εξαντληθεί.

Όλοι θυμόμαστε από τα σχολικά μας χρόνια έναν δάσκαλο ή μια καθηγήτρια που μας έκανε να πιστέψουμε λίγο περισσότερο στον εαυτό μας. Αυτή είναι η δύναμη του εκπαιδευτικού. Και γι’ αυτό έχει ανάγκη από ουσιαστική στήριξη, διαρκή επιμόρφωση, κατάλληλα εργαλεία και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας.

Από το 2020 έως το 2026 έχουν πραγματοποιηθεί περισσότεροι από 53.000 μόνιμοι διορισμοί στην εκπαίδευση, ενώ πάνω από 64.000 εκπαιδευτικοί επιμορφώνονται στις ψηφιακές τεχνολογίες και στις εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης. Είναι σημαντικά βήματα, αλλά η προσπάθεια δεν σταματά εδώ.

Γιατί καμία αλλαγή στην Παιδεία δεν μπορεί να πετύχει χωρίς τον άνθρωπο που βρίσκεται κάθε μέρα μπροστά στον πίνακα και δίπλα στους μαθητές του.

Η εμπειρία σας από το Υπουργείο Παιδείας, που είναι το σημαντικότερο Υπουργείο, καθότι σχετίζεται αποκλειστικά με τη γνώση, τη μάθηση και την πρόοδο, ποια είναι εν έτει 2026;

Η Παιδεία έχει για μένα μια ιδιαίτερη προσωπική σημασία, γιατί δεν τη γνώρισα πρώτα από τη θέση της Υπουργού. Τη γνώρισα μέσα στη σχολική τάξη. Αργότερα, ως Υφυπουργός Παιδείας από το 2019, και σήμερα ως Υπουργός, είχα τη δυνατότητα να δω και τις άλλες πλευρές της: τις ανάγκες των σχολείων, την προσπάθεια των εκπαιδευτικών, την αγωνία των γονιών, αλλά και πόσο δύσκολο είναι μερικές φορές να μετατρέψεις μια σωστή απόφαση σε πραγματική αλλαγή στην καθημερινότητα.

Αν κάτι έχει ενισχυθεί μέσα μου, είναι η πεποίθηση ότι οφείλουμε να ακούμε περισσότερο την εκπαιδευτική κοινότητα και να επιμένουμε στη δουλειά που έχει αποτέλεσμα. Να βελτιώνουμε τις υποδομές, να στηρίζουμε τους ανθρώπους του σχολείου, να δίνουμε στα παιδιά σύγχρονα εργαλεία και, ταυτόχρονα, να καλλιεργούμε τον σεβασμό, τη συνεργασία και την κριτική σκέψη.

Δεν ισχυρίζομαι ότι έχουν λυθεί όλα τα προβλήματα. Ξέρω πολύ καλά ότι υπάρχουν δυσκολίες και απαιτήσεις που δεν μπορούν να περιμένουν. Η ευθύνη μου είναι να μην τις προσπερνώ και να δουλεύω με σχέδιο και συνέπεια.

Το ουσιαστικό αποτέλεσμα στην εκπαίδευση δεν φαίνεται μόνο σε έναν νόμο ή σε έναν αριθμό. Φαίνεται όταν ένα παιδί βρίσκει την υποστήριξη που χρειάζεται, όταν ένας εκπαιδευτικός αισθάνεται ότι δεν είναι μόνος του και όταν ένα σχολείο γίνεται λίγο καλύτερο για όλους.

Ο σχολικός εκφοβισμός, το ονομαζόμενο bullying, ως γνωστόν έχει αυξηθεί σε ολόκληρο τον κόσμο. Ποια είναι η προτροπή σας προς τους μαθητές που τον υφίστανται;

Θέλω να πω σε κάθε παιδί που φοβάται να πάει στο σχολείο, που νιώθει μόνο του ή που δέχεται προσβολές και απειλές: μίλα. Μίλα σε έναν εκπαιδευτικό που εμπιστεύεσαι, στους γονείς σου, σε έναν άνθρωπο που μπορεί να σταθεί δίπλα σου. Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσεις μόνος ή μόνη σου αυτό που συμβαίνει. Και τίποτα από όσα σου κάνουν δεν μειώνει την αξία σου.

Η ευθύνη, βεβαίως, δεν μπορεί να μεταφέρεται στο παιδί που υφίσταται εκφοβισμό. Είναι πρώτα απ’ όλα ευθύνη των ενηλίκων και της Πολιτείας να δημιουργούμε ένα περιβάλλον προστασίας και άμεσης ανταπόκρισης. Γι’ αυτό ενισχύουμε την πρόληψη, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, την ψυχοκοινωνική υποστήριξη και τους θεσμούς που βοηθούν τη σχολική κοινότητα να αντιμετωπίζει έγκαιρα τις δυσκολίες.

Μέσα από την πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr, οι γονείς και οι μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μπορούν να υποβάλλουν αναφορές, ώστε τα περιστατικά να εξετάζονται από τους αρμόδιους. Παράλληλα, προωθούμε τη σχολική διαμεσολάβηση για συγκρούσεις που μπορούν να αντιμετωπιστούν με διάλογο, χωρίς αυτή να υποκαθιστά τις διαδικασίες προστασίας από τη βία και τον εκφοβισμό.

Το μήνυμά μου είναι απλό: κανένα παιδί δεν πρέπει να αισθάνεται ότι είναι μόνο του. Το σχολείο οφείλει να είναι ένας χώρος στον οποίο κάθε μαθητής νιώθει ασφάλεια, σεβασμό και αποδοχή.

Θα θέλατε να κλείσετε με ένα δικό σας μήνυμα για τους γονείς, τους μαθητές και γενικότερα την Ομογένεια;

Θέλω πρώτα απ’ όλα να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στους γονείς, στους εκπαιδευτικούς και στους ανθρώπους των ελληνικών κοινοτήτων που κρατούν ζωντανή την ελληνική γλώσσα, πολλές φορές με σημαντική προσωπική προσπάθεια. Ξέρω ότι δεν είναι πάντοτε εύκολο. Ιδίως για ένα παιδί που μεγαλώνει μακριά από την Ελλάδα, η σχέση με τη γλώσσα και τις ρίζες του χρειάζεται καθημερινή φροντίδα, αγάπη και ενθάρρυνση.

Στα παιδιά θέλω να πω να είναι περήφανα για την καταγωγή τους, αλλά και ανοιχτά στον κόσμο μέσα στον οποίο μεγαλώνουν. Η ελληνική γλώσσα και ο πολιτισμός είναι μια πολύτιμη κληρονομιά που μπορεί να συνυπάρχει με όλα όσα μαθαίνουν, ζουν και δημιουργούν στις χώρες τους.

Και σε κάθε ελληνική οικογένεια, από το Κάιρο και την Αλεξάνδρεια μέχρι κάθε γωνιά του κόσμου, θέλω να δώσω μια διαβεβαίωση: θα συνεχίσουμε να στηρίζουμε την ελληνόγλωσση εκπαίδευση με πράξεις. Γιατί η απόσταση από την πατρίδα δεν πρέπει να γίνεται απόσταση από τις ευκαιρίες της γνώσης ή από το δικαίωμα κάθε παιδιού να κρατά ζωντανή τη σχέση του με την Ελλάδα.