Θάλεια Φλωρά - Καραβία: Η σπουδαία Αλεξανδρινή του Χρωστήρα - Ελληνική Κοινότητα ΑλεξανδρείαςΕλληνική Κοινότητα Αλεξανδρείας

Το ζεύγος Καραβία στην Αθήνα, δεκαετία 1950. Διακρίνονται τα έργα Πορτρέτο Ν. Καραβία και η “Είσοδος του Διαδόχου Κωνσταντίνου στα Ιωάννινα”. Φωτ.: Οικογενειακό αρχείο της ζωγράφου

Η ιστορία της ελληνικής παροικίας της Αλεξάνδρειας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με προσωπικότητες που άφησαν ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στον πολιτισμό. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η Θάλεια Φλωρά-Καραβία (1871–1960), μία από τις σημαντικότερες Ελληνίδες ζωγράφους του 20ού αιώνα, η οποία έζησε και δημιούργησε στην Αλεξάνδρεια για περισσότερα από τριάντα χρόνια, συμβάλλοντας καθοριστικά στην καλλιτεχνική και πνευματική ανάπτυξη του Ελληνισμού της πόλης.

Οικογενειακή φωτογραφία την ημέρα των γάμων του Νίκου Καραβία και της Θάλειας Φλωρά, 1 Σεπτεμβρίου 1907. Φωτ.: Οικογενειακό αρχείο της ζωγράφου

Γεννημένη στη Σιάτιστα το 1871 και μεγαλωμένη στην Κωνσταντινούπολη, η Θάλεια Φλωρά-Καραβία αναγκάστηκε να αναζητήσει τις σπουδές της στο εξωτερικό, καθώς η Σχολή των Τεχνών στην Αθήνα αρνήθηκε να δεχθεί γυναίκες. Σπούδασε στο Μόναχο δίπλα στους μεγάλους δασκάλους Νικόλαο Γύζη και Γεώργιο Ιακωβίδη και συνέχισε την καλλιτεχνική της πορεία στο Παρίσι, αποκτώντας πολύτιμες εμπειρίες που θα διαμόρφωναν το προσωπικό της ύφος.

Το 1907 εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια, μια πόλη που εκείνη την εποχή αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του ελληνισμού της διασποράς. Εκεί παντρεύτηκε τον δημοσιογράφο και εκδότη της ελληνικής εφημερίδας «Εφημερίς», Νίκο Καραβία, και η ζωή της ταυτίστηκε με την ακμάζουσα ελληνική παροικία.

Η παρουσία της στην Αλεξάνδρεια υπήρξε πολυδιάστατη. Δεν περιορίστηκε στη δημιουργία έργων τέχνης, αλλά ίδρυσε και διηύθυνε σχολή ζωγραφικής, προσφέροντας ουσιαστική καλλιτεχνική παιδεία σε νέους και νέες της παροικίας. Το εργαστήριό της εξελίχθηκε σε σημείο συνάντησης ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών, συμβάλλοντας στην πολιτιστική άνθηση της πόλης.

Η Αλεξάνδρεια αποτέλεσε για τη Φλωρά-Καραβία ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης. Ζωγράφισε και αποτύπωσε τις γειτονιές, το λιμάνι, τις αγορές, τους ανθρώπους της καθημερινότητας, αλλά και την κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα της πόλης, αποτυπώνοντας με ευαισθησία το μοναδικό φως της Αιγύπτου. Παράλληλα, δημιούργησε μεγάλο αριθμό πορτρέτων επιφανών μελών της ελληνικής παροικίας, διανοουμένων, συγγραφέων, ποιητών, όπως ο Καβάφης, αλλά και προσωπικοτήτων του εμπορικού και επιχειρηματικού κόσμου, καθώς και ανθρώπων του πολιτισμού, διασώζοντας μέσα από την τέχνη της τη φυσιογνωμία μιας ολόκληρης εποχής.

Από την Αλεξάνδρεια ξεκινούσε και για τις πολεμικές αποστολές της ως ανταποκρίτρια της εφημερίδας του συζύγου της. Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους ακολούθησε τον Ελληνικό Στρατό και κατέγραψε με σχέδια και υδατογραφίες εικόνες από το μέτωπο, ενώ αργότερα βρέθηκε και στη Μικρά Ασία, δημιουργώντας ένα μοναδικό εικαστικό αρχείο ιστορικής αξίας. Οι εμπειρίες αυτές καταγράφηκαν και στο βιβλίο της «Εντυπώσεις από τον πόλεμο του 1912–1913: Μακεδονία – Ήπειρος».

Παρά τη διεθνή της αναγνώριση, η Φλωρά-Καραβία παρέμεινε στενά συνδεδεμένη με την Ελληνική Παροικία της Αλεξάνδρειας. Συμμετείχε στις πολιτιστικές της δραστηριότητες, ενίσχυσε την καλλιτεχνική εκπαίδευση και συνέβαλε στην καλλιέργεια της αισθητικής παιδείας του παροικιακού ελληνισμού. Η δράση της ξεπέρασε τα όρια της ζωγραφικής, καθώς αποτέλεσε μια σημαντική μορφή του Παροικιακού Πολιτισμού στην Αίγυπτο.

Το καλλιτεχνικό της έργο κινήθηκε ανάμεσα στην ακαδημαϊκή παράδοση της Σχολής του Μονάχου και στις νεότερες τάσεις του ιμπρεσιονισμού, ενώ στα τελευταία χρόνια της δημιουργίας της στράφηκε σε πιο εξπρεσιονιστικές αναζητήσεις. Με περισσότερες από 2.500 ελαιογραφίες, εκατοντάδες σχέδια και υδατογραφίες, θεωρείται μία από τις πλέον παραγωγικές Ελληνίδες ζωγράφους.

Το 1939 επέστρεψε οριστικά στην Ελλάδα, όμως η Αλεξάνδρεια παρέμεινε για πάντα η πόλη που σφράγισε τη δημιουργική της πορεία. Άλλωστε εκεί ωρίμασε ως καλλιτέχνιδα, εκεί ανέπτυξε το μεγαλύτερο μέρος του έργου της και εκεί συνέβαλε ουσιαστικά στην πολιτιστική ακμή του Αιγυπτιώτη Ελληνισμού.

Σήμερα, η Θάλεια Φλωρά-Καραβία αναγνωρίζεται όχι μόνο ως μία από τις κορυφαίες Ελληνίδες ζωγράφους, αλλά και ως μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες που ανέδειξε η ελληνική Αλεξάνδρεια. Το έργο της αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη για την ιστορία της τέχνης και ζωντανή μαρτυρία της ακμής των Αιγυπτιωτών στις όχθες του Νείλου.

Σημείωση: Έργο της Θάλειας Φλωρά – Καραβία, με πορτρέτο της αείμνηστης Αγγελικής Παναγιωτάτου, κοσμεί τον Σύλλογο Ελλήνων Επιστημόνων Πτολεμαίος Α΄