Την ώρα που συνέτασσα το παρόν κείμενο, σκεπτόμουν πόσο τυχερές ήταν οι γενιές των μαθητών του Αβερωφείου που γαλουχήθηκαν, νουθετήθηκαν και διαμορφώθηκαν από τον εκπαιδευτικό κ. Μάρκο Ραμό.

Τον Διευθυντή τους, τον Λυκειάρχη τους, τον Άνθρωπο που δίδαξε στους μαθητές του ήθος, αυτοσεβασμό, αυτοεκτίμηση και αξιοπρέπεια. Τον επιστήμονα φυσικό ο οποίος  ενστάλαξε στον εσώτερο κόσμο τους τα αξιακά πρότυπα, έτσι ώστε να διαμορφώσουν συνείδηση και προσωπικότητα.

Γι’ αυτό και ένιωσα την ανάγκη να του εκφράσω το θαυμασμό μου, μέσω της ακόλουθης φράσης: «υπήρξα άτυχος που δεν γεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια να σας έχω καθηγητή». Εκείνος ακούμπησε το χέρι του στον ώμο μου και με ενθάρρυνε ως εξής: «Διαβάζω τα νέα της Κοινότητας και χαίρομαι γι’ αυτό».

Η πλέον τρανή απόδειξη της πανθολογούμενης αγάπης που τρέφουν για τον κ. Ραμό, σύμπασες οι ηλικίες των Αιγυπτιωτών  της Αλεξάνδρειας, υπήρξε πασιφανής όταν εισήλθε εντός της αιθούσης του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, μεταφερόμενος με το αμαξίδιο και τους αγαπημένους του γιους. Εκείνη τη στιγμή, άπαντες όρθιοι τον χειροκροτούσαν επί πολλά λεπτά της ώρας.

Τι τιμή, τι ικανοποίηση! Ποιος έπαινος μεγαλύτερος απ’ αυτόν να υποκλίνονται νέοι και ώριμοι μαθητές σου, για όσα τους προσέφερες, για όσα τους δίδαξες και κυρίως για τους ορίζοντες που τους άνοιξες να βλέπουν με τα μάτια της ψυχής, πολύ πιο πέρα  απ’ το οπτικό κάδρο που συλλαμβάνει το οφθαλμικό σου περισκόπιο.

Ο επιστήμονας αυτός, εμφύτευσε εντός του πνευματικού περιγράμματος των μαθητών του τη γνώση, το πείραμα, την απόδειξη, το αποτέλεσμα, αλλά όλα αυτά τα συνέδεσε με την ηθική υπόσταση του ατόμου δημιουργώντας μια αλυσίδα, της οποίας οι κρίκοι συνδεδεμένοι άρρηκτα μεταξύ τους, αποτελούν την προσωπικότητα η οποία εξελίσσεται καθ΄ όλη τη διάρκεια του ανθρώπινου βίου. Διότι ο χαρακτήρας είναι η εκ γενετής δύναμη που αποτελεί το θεμέλιο για να χτιστεί μέσω της οικογένειας, του σχολείου, της γειτονιάς, της πόλης ακόμα και του λαού, η διαρκώς εξελισσόμενη προσωπικότητα της ύπαρξης. Ο χαρακτήρας είναι ενσωματωμένος στο κύτταρό μας, η δε προσωπικότητα διαμορφώνεται με διαδικασίες επίκτητες  και ουχί αυτοφυείς σταθερές.

Διόλου τυχαίο, ότι στη Μεγάλη Πόλη  της ιστορίας, της φιλοσοφίας, της επιστήμης, των θρησκευτικών διαφορετικοτήτων, της πολυγλωσσίας και της ειρηνικής διαβίωσης των εθνοτήτων, το όνομα Μάρκος Ραμός έχει καταγραφεί στους μεγάλους ευεργέτες του πνεύματος, γιατί ευεργεσία δεν είναι μόνο να θεμελιώνεις ένα κτηριακό συγκρότημα, αλλά να καθιστάς συνάμα τις πέτρες και τους τοίχους, έμψυχα υλικά ένεκα της γνώσης, της μόρφωσης και της πνευματικής καλλιέργειας που διαχέεις επάνω τους.

Αυτό εισέπρατταν επί δεκαετίες οι τυχεροί Αβερωφίτες. Τίποτα άψυχο δεν υπήρξε στις αίθουσες που δίδασκε ο αγαπημένος καθηγητής όλων των Αλεξανδρινών της παροικίας των Αιγυπτιωτών Ελλήνων. Ήταν τόσο εύκολο να το αντιληφθείς αυτό,  παρατηρώντας το δέος στα μάτια των παρισταμένων στην αίθουσα του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου προς τον σιωπηλό και ταπεινό καθηγητή τους.

Σεμνός και Κύριος, ως όλοι οι σπουδαίοι αλλά και συνάμα υπερήφανος για τη διαδρομή που ακολούθησε και για τους μαθητές που εκπαίδευσε.

Στην αρχή της εισόδου του και στο τέλος της τιμητικής προς αυτόν βραδιάς, ένας – ένας περνούσε από μπροστά του, άλλος του φιλούσε το χέρι, άλλος τον αγκάλιαζε, άλλος γονάτιζε – όχι από δουλικότητα – αλλά από την ανάγκη να βρεθεί υψομετρικά στο ίδιο σημείο από σεβασμό, ενώ όλοι αναζητούσαν ένα φωτογραφικό ενσταντανέ μαζί του.

Τη βραδιά συντόνισαν οι καθηγητές κ. Γιώργος Βλαχάκης και κ. Παναγιώτης Λάζος. Χαιρέτησαν ο κ. Ιωάννης Χρυσουλάκης, ο κ. Δημήτρης Κάβουρας από την Ελληνική Κοινότητα Αλεξανδρείας, ο κ. Εμμανουήλ Κουτούζης Πρύτανης του ΕΑΠ, η κα. Αφροδίτη Πεβερέτου Διευθύντρια Αβερωφείου Γυμνασίου – Λυκείου, ο εκπαιδευτικός κ. Νικόλαος Χαραλαμπάκης και ο κ. Παναγιώτης Φιλντίσης Β΄ Αντιπρόεδρος Ένωσης Ελλήνων Φυσικών. 

‘Όλοι οι ομιλητές και οι χαιρετίζοντες την τιμητική βραδιά του κ. Ραμού, εξέφρασαν με συγκίνηση τα συναισθήματα που τους είχαν κατακλύσει και με πλείστες ευχαριστίες προσπάθησαν να δείξουν την ευγνωμοσύνη τους προς τον σπουδαίο καθηγητή τους. Οι εκπρόσωποι του Ε.Α.Π. είχαν όμως και μια άλλη «ιεραποστολή»: να γνωστοποιήσουν στον κόσμο που παρίστατο, την εξαιρετική έρευνα που πραγματοποίησαν ως φιλοξενούμενοι της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας στα επιστημονικά εργαστήρια και τα αρχεία της. Κατέγραψαν λοιπόν, σε ένα έντυπο που μοιράστηκε σε όλους, τα όργανα τα οποία μελέτησαν ενώ παράλληλα μέσα από τη βιντεοσκοπημένη εργασία τους, μας κατέστησαν κοινωνούς της ευγενούς δραστηριότητάς τους ως μια επιστημονική προσφορά προς την Ελληνική Κοινότητα Αλεξανδρείας, σεβόμενοι απολύτως τον ιστορικό της πλούτο.

Όπως ανέφεραν οι καθηγητές του Ανοιχτού Πανεπιστημίου που βρέθηκαν στην Αλεξάνδρεια και δη στο Ελληνικό Τετράγωνο, εξήραν την προσπάθεια του εκπαιδευτικού κ. Νικόλαου Χαραλαμπάκη ο οποίος διδάσκει στο Αβερώφειο, καθώς με τη δική του προκοπή και επιθυμία, οι εκπρόσωποι του Ε.Α.Π. επισκέφθηκαν το αρχειακό υλικό της Κοινότητας Αλεξανδρείας.

Ο κ. Νικόλαος Χαραλαμπάκης και η κα. Αφροδίτη Πεβερέτου, συνομίλησαν διαδικτυακά με τους διοργανωτές και μετέφεραν το σεβασμό τους και την αγάπη τους για τον κ. Ραμό.

Στις ευχάριστες εκπλήξεις της βραδιάς ήταν το βίντεο που παρακολουθήσαμε το οποίο αφορούσε γυμναστικές επιδείξεις του 1930 και το οποίο είχαν επιμεληθεί με άριστο τρόπο οι άνθρωποι του Πανεπιστημίου.

Επίσης η Ελληνική Κοινότητα Αλεξανδρείας συνυπέγραψε Μνημόνιο Συνεργασίας με το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, όπου μέσα απ’ αυτή τη νέα επιστημονική σχέση που ξεκινά, ανοίγονται δρόμοι για τη υλοποίηση πολλών στόχων που έχει θέσει η Ε.Κ.Α. για την προώθηση, την προβολή, την έρευνα και κυρίως τη διατήρηση και τη διασφάλιση του ανεκτίμητου υλικού και πνευματικού της πλούτου.

Ειπώθηκαν πολλά απ’ όλους τους ομιλητές, αλλά θα σταθούμε στον λόγο του Αναπληρωτή Γενικού Γραμματέα κ. Δημήτριου Κάβουρα, που εκπροσώπησε την Ελληνική Κοινότητα Αλεξανδρείας και ο οποίος ανέφερε μετά τις προσφωνήσεις, τα εξής:

«Κυρίες και Κύριοι,

Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για μένα, να παρίσταμαι στην αποψινή εκδήλωση εκπροσωπώντας την ιστορική Ελληνική Κοινότητα Αλεξανδρείας.

Να σας μεταφέρω τους ιδιαίτερους χαιρετισμούς του Προέδρου κ. Ανδρέα Βαφειάδη και των Μελών της Κοινοτικής Επιτροπής.

Μια Κοινότητα που δημιουργήθηκε το 1843, όπου τότε οι πρωταρχικοί της στόχοι ήταν να θεμελιώσει: τον   Ιερό Ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, το Ελληνικό Νοσοκομείο και το Σχολείο των Γραικών, όπως αποκαλείτο εκείνη την εποχή. 

Και οι τρείς αυτοί στόχοι επιτεύχθηκαν και προσέφεραν πολλά στον Ελληνισμό της Αλεξάνδρειας, καθώς οι Μεγάλοι Ευεργέτες, οι οποίοι μερίμνησαν και ανέλαβαν την υλοποίησή τους  γνώριζαν πολύ καλά ότι δεν μπορεί να υπάρχει πρόοδος και εξέλιξη αν δεν υπάρχει η διασφάλιση της πίστης, η φροντίδα της υγείας και πάνω απ’ όλα η παιδεία που οδηγεί στη μόρφωση.

Από κείνα λοιπόν τα χρόνια μέχρι και σήμερα, η Ελληνική Κοινότητα Αλεξανδρείας δεν έπαψε ποτέ να μεριμνεί για την εκπαίδευση όλων των γενεών των Ελλήνων της Αλεξάνδρειας.

Υπάρχει μια αλυσίδα από το μακρινό παρελθόν, μέχρι και το παρόν, της οποίας οι κρίκοι συνδέονται μεταξύ τους μέσω της ελληνικής γλώσσας, των ηθών, των εθίμων και των ιστορικών παραδόσεων της πατρίδας μας, όπως ακριβώς τα μεταλαμπάδευσαν σ΄ εμάς, οι μεγάλοι ευεργέτες από γενιά σε γενιά.

Βέβαια είναι αλήθεια, πως έχουμε απομείνει λίγοι στην Πόλη του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αλλά σε καμία περίπτωση δεν παραδώσαμε και δεν πρόκειται να παραδώσουμε εκείνα τα οποία μας γαλούχησαν και μας διαμόρφωσαν ως προσωπικότητες οι πρόγονοι μας και που έχουμε την ιερά υποχρέωση να τα μεταδώσουμε στους νέους ανθρώπους, για την θεμελίωση ενός μέλλοντος με αξίες και ιδανικά.

Το Ελληνικό Τετράγωνο  εκτός της ουσιαστικής του σημασίας, έχει και μία συμβολική και σημειολογική σχέση με το ελληνικό στοιχείο της πόλης που γεννηθήκαμε και διαβιούμε.

Εκεί εξακολουθούν να βρίσκονται τα ιστορικά μας σχολεία, το Τοσιτσαίο – Πρατσίκειο Δημοτικό, το Αβερώφειο Γυμνάσιο – Λύκειο και δεν εννοώ μόνο τα κτίρια, αλλά και το έμψυχο υλικό που λειτουργεί μέσα στους χώρους αυτούς.

Επομένως, αναφερόμαστε σε Εκπαιδευτήρια τα οποία είναι σε συνεχή λειτουργία και δραστηριότητα από ιδρύσεώς τους, υπηρετώντας τον σκοπό ίδρυσής τους.

Δυστυχώς όμως, οι όλο και λιγότεροι  μαθητές που εγγράφονται κάθε χρόνο στα σχολεία μας, δεν δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε να ελπίζουμε ότι το μέλλον της εκπαίδευσης θα συνεχίζει να λειτουργεί απρόσκοπτα.

Γι’ αυτό και φροντίσαμε πρόσφατα στα πλαίσια της ομόφωνης από χρόνια απόφασης των Συνελεύσεων της Κοινότητας μας, να επέλθει η εννιάχρονη συνεργασία με το Γαλλικό Σχολείο, για να μην αντιμετωπίσουμε στο μέλλον μια κατάσταση ερημίας και παρακμής, αλλά αντιθέτως να διασφαλίσουμε τη συνεχή λειτουργία των σχολείων μας.

Επιπλέον, στο νέο σχολείο εξασφαλίσαμε να υπάρχει διδαχή της ελληνικής γλώσσας, για όσους το επιθυμούν καθώς και ειδικές διευκολύνσεις για τους μαθητές μας, σε περίπτωση εγγραφής τους στο νέο σχολείο.

Κατ’ αυτό τον τρόπο το Ελληνικό Τετράγωνο, ευελπιστούμε να καταστεί ένα κέντρο Παιδείας, Έρευνας, Γνώσης και προώθησης του ελληνικού και αλεξανδρινού πολιτισμού, διατηρώντας την ελληνικότητα του και συνεισφέροντας έτσι στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική εξέλιξη της Ελλάδας και της Αιγύπτου, όπως αυτό συνέβαινε και συμβαίνει από ιδρύσεως της Ελληνικής Κοινότητας.

Ένα δείγμα γραφής αυτής της πολιτιστικής προσφοράς των κοινοτικών εκπαιδευτηρίων μας, υπήρξε το γεγονός ότι τα εργαστήρια μας – επί παραδείγματι της χημείας, της φυσικής και άλλων μαθημάτων – λειτουργούσαν  σε άριστο βαθμό την εποχή που εδώ στην πατρίδα μας Ελλάδα, τα εκπαιδευτήρια δεν διέθεταν την πολυτέλεια που διέθεταν τα σχολεία της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας.

Γι’ αυτό και απόψε σε αυτή την εκδήλωση, τιμούμε τον σπουδαίο Λυκειάρχη και Γυμνασιάρχη του Αβερωφείου κ. Μάρκο Ραμό, ο οποίος ως προσωπικότητα και άνθρωπος του πνεύματος, εκφράζει στον απόλυτο βαθμό την έννοια και τη σημασία της πολιτισμικής προσφοράς  των κοινοτικών εκπαιδευτηρίων μας.

Καθώς έπεσε σε μένα ο κλήρος της τιμής να χαιρετίσω την αποψινή εκδήλωση ως εκπρόσωπος της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας, η συγκίνηση που με διακατέχει είναι ιδιαίτερα έντονη, διότι άπαντες αναγνωρίζουμε το μέγεθος, την αίγλη και την προσφορά στα γράμματα και στον πολιτισμό του αγαπητού σε όλους μας τιμώμενου κ. Ραμού.

Υπήρξε και δικός μου καθηγητής, της μητέρας μου και των δύο αδελφών μου, όπως είχαν την τύχη, μαθητές πολλών γενεών να τον ζήσουν και να τον γνωρίσουν ως  καθηγητή τους.

Το δε όνομά του εξακολουθεί σήμερα, στην Αλεξάνδρεια και όχι μόνο, να δημιουργεί δέος και συγκίνηση.

Μέσα απ’ αυτά που μας δίδαξε, διαμορφωθήκαμε όλοι ως χαρακτήρες και προσωπικότητες, καθώς σμίλεψε την ύπαρξη μας με ήθη, αξίες, αρχές και πίστη στο Καλό και στο Ωραίο.

Γιατί δεν υπήρξε μόνο ένας σπουδαίος διδάσκαλος αλλά και ένας σπουδαίος Άνθρωπος. Αυτό που διέκρινε τον κύριο Ραμό δεν ήταν μόνο η γνώση του, οι παιδαγωγικές του ικανότητες. Ήταν επίσης και το χιούμορ του. [Σ αυτό το σημείο ανέφερε και μια χιουμοριστική φράση  περί “φανουρόπιτας” που έλεγε ο τιμώμενος και που οδήγησε το κοινό σε χειροκρότημα και γέλιο]

Με το λόγο του, τη συμπεριφορά του και τον εσώτερο πνευματικό του κόσμο, χάραξε τη ψυχή μας, διαμόρφωσε τη συνείδησή μας και βοήθησε να αντιληφθούμε ότι η Ανθρωπιά δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς ιδανικά και πνευματική καλλιέργεια.

Να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον κ. Βλαχάκη, τον κ. Λάζο για την συνεργασία αλλά και το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο με το οποίο πρόκειται να υπογράψουμε Σύμφωνο Συνεργασίας. Αισθανόμαστε από κοινού την ιδιαίτερη χαρά και τιμή που σήμερα ο αγαπημένος όλων μας κ. Μάρκος Ραμός, τιμάται ως μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες που πέρασαν απ’ το ιστορικό Αβερώφειο Γυμνάσιο – Λύκειο.

Ο δικός μας Γυμνασιάρχης και Λυκειάρχης, ο φυσικός επιστήμονας που μετέδωσε στους μαθητές του την αγάπη για τη μάθηση, το σεβασμό στο συνάνθρωπο και την πίστη στην πρόοδο που οδηγεί στην ευημερία και τον πολιτισμό.

Αξιότιμε και αγαπημένε όλων μας κ. Μάρκο Ραμό, μαζί με τον εκλεκτό μου συνάδελφο κ. Βαγγέλη Νεαμονίτη, θα θέλαμε εκ μέρους της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας, να σας παραδώσουμε «τιμητική διάκριση», ένα απειροελάχιστο δείγμα εκτίμησης, αγάπης και πολλών ευχαριστιών εκ μέρους των χιλιάδων μαθητών σας». [Παρέδωσαν το δώρο εκτίμησης της ΕΚΑ]

Στο τέλος ο αγαπημένος όλων κ. Μάρκος Ραμός, εκ της έδρας σαν τον παλιό καλό καιρό, ομίλησε με την συγκίνηση εμφανέστατη στο πρόσωπό του αναφέροντας τα κάτωθι:

«Κυρίες και κύριοι αγαπητοί πάλαι μαθητές μου σήμερα θα αγαλλιάζουν οι ψυχές των Τοσίτσα του Αβέρωφ και πολλών άλλων. Γιορτάζει το σχολείο τους, που με κόπο και ανιδιοτελώς έχτισαν για χάρη της Αλεξανδρινής Παιδείας. Επίσης γιορτάζουν οι εκπαιδευτικοί που υπηρετούν ή υπηρέτησαν σε αυτό και άλλοι που έφυγαν αλλά άφησαν το στίγμα τους ανεξάντλητο στις καρδιές των μαθητών τους. Για μένα η σημερινή ημέρα κάπως καθυστερημένα, αποτελεί τον επίλογο μιας διαδρομής 35 ετών, μιας διαδρομής που θα την ξαναέκανα αν ξαναγεννιόμουν. Για τον δάσκαλο έχουν ειπωθεί πολλά και εύστοχα, ένα από αυτά μου το έστειλε ένας μαθητής μου μετά που έλαβε την πρόσκληση για σήμερα, είναι από τον ιστότοπο Φιλολογία.

Επιτρέψτε μου να μοιραστώ μαζί σας: «η κληρονομιά ενός δασκάλου δεν μετριέται σε χρόνια υπηρεσίας αλλά σε ζωές που άλλαξε χωρίς καν να το ξέρει. Γιατί το μέλλον χτίζεται πάντα από ανθρώπους που κάποτε πίστεψαν σε ένα παιδί».

Ευχαριστώ από καρδιάς το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, ιδιαίτερα τον καθηγητή κ. Βλαχάκη και τον αγαπητό συνάδελφο κ. Τάκη Λάζο για  την τιμή που μου κάνουν σήμερα.

Ευχαριστώ τους γονείς μου που με στήριξαν, την οικογένεια μου που με στηρίζει, τους δασκάλους που μου δίδαξαν, την ΕΚΑ που πίστεψε σε μένα και μου ανέθεσε υπεύθυνα καθήκοντα, παρόλο το νεαρό της ηλικίας μου, τους διευθυντές και τους συναδέλφους με την αγαστή συνεργασία μας, τους μαθητές μου που μου χάρισαν την αγάπη τους και δίχως αυτούς δεν θα υπήρχε η σημερινή τιμητική διάκριση. Ευχαριστώ».

Παρέστησαν ο καθηγητής και πρώην Γενικός Γραμματέας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας του Υπουργείου Εξωτερικών κ. Ιωάννης Χρυσουλάκης, ο Επίτιμος Πρόεδρος της ΕΚΑ κ. Στέφανος Ταμβάκης μετά της συζύγου του, ο Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας κ. Δημήτριος Κάβουρας, ο Κοινοτικός Επίτροπος κ. Ευάγγελος Νεαμονίτης, ο Εκπρόσωπος της Κυπριακής Αδελφότητας κ. Πέτρος Λούτσης, η Γενική Έφορος των Οδηγών Αλεξανδρείας κα Μαίρη Κάβουρα, ο ακτιβιστής καλλιτέχνης κ. Ηλίας Πίτσικας, ο μουσικός κ. Μανώλης Χναράκης μετά της οικογενείας του, ο συνεργάτης του Αλεξανδρινού Ταχυδρόμου κ. Ιωάννης Καλλιανιώτης, πολλοί Αιγυπτιώτες, μαθητές του κ. Ραμού και κυρίως επιστήμονες του Ε.Α.Π.

Η εκδήλωση της Τετάρτης 17 Ιουλίου 2026, καταγράφηκε ως μια βραδιά, ποιότητας, ευγνωμοσύνης, αγάπης και «ηθικής υποχρέωσης» προς τον Άνθρωπο, Εκπαιδευτικό και Επιστήμονα κ. Ραμό!