Φωτογραφία: Stelios Tzetzias

Ευχαριστούμε τον Επίτιμο Πρόεδρο της ΕΚΑ κ. Στέφανο Ταμβάκη για την συνεργασία

Σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων, το Ίδρυμα Ωνάση παρέδωσε επίσημα ανήμερα της γέννησης και του θανάτου του κορυφαίου ποιητή, το γλυπτό που απεικονίζει τον Κ. Π. Καβάφη, έργο του γλύπτη Πραξιτέλη Τζανουλίνου, στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, μπροστά από την Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και την Onassis Mandra. Ένα νέο τοπόσημο της πόλης που σηματοδοτεί μια ακόμα επιστροφή του Καβάφη στην Αθήνα, μετά τα εγκαίνια του Αρχείου Καβάφη τον Νοέμβριο του 2023 από το Ίδρυμα Ωνάση. “Αγαπώ τόσω πολύ τας Αθήνας” έγραφε ο Καβάφης το 1903. Μια πόλη που πάντα τον γοήτευε.

Η πρόταση του γλύπτη Πραξιτέλη Τζανουλίνου αποτυπώνει τον Καβάφη καθιστό. Πρόκειται για ένα γλυπτό σε φυσικό μέγεθος, από χαλκό με πατίνα υψηλής αντοχής για εξωτερικό χώρο, που επιτρέπει στον επισκέπτη να καθίσει δίπλα στον ποιητή. Το γλυπτό φωτίζεται από τη διακεκριμένη Ελληνίδα σχεδιάστρια φωτισμών Ελευθερία Ντεκώ, σε μια μελέτη φωτισμού που βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με το περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται.

Η μορφή του Καβάφη αντλεί έμπνευση από φωτογραφία του αρχείου Καβάφη που τον απεικονίζει καθιστό σε ανάκλιντρο στο διαμέρισμά του στην οδό Λέψιους 10, στην Αλεξάνδρεια, γύρω στο 1930, ενώ στοιχεία όπως τα γυαλιά του ενσωματώθηκαν χάρη σε σύγχρονες τεχνολογίες τρισδιάστατης σάρωσης και εκτύπωσης, με βάση αυθεντικά αντικείμενα.

Φωτογραφία: Stelios Tzetzias

Το γλυπτό του Καβάφη στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου συνομιλεί με την ιστορία, όμως ανήκει στο παρόν. Ο ποιητής δεν είναι αποστασιοποιημένος, αλλά παρών στο βλέμμα, στη στάση και την εμπειρία του δημόσιου χώρου. Με τον τρόπο αυτό, η Αθήνα τιμά έναν κορυφαίο δημιουργό, συνεχίζοντας μια ευρωπαϊκή παράδοση που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το άγαλμα του Φερνάντο Πεσόα στη Λισαβόνα, το μπρούτζινο άγαλμα του Τζέιμς Τζόις στην Τεργέστη, το άγαλμα του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν στην Κοπεγχάγη, καθώς και γλυπτά αφιερωμένα στον Όσκαρ Ουάιλντ στο Λονδίνο, τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στη Μαδρίτη, τον Φραντς Κάφκα στην Πράγα και τον Φρεντερίκ Σοπέν στη Βαρσοβία. 

Φωτογραφία: Stelios Tzetzias

Προπλάσματα του γλυπτού του Καβάφη εκτίθενται στην Αθήνα, στο Αρχείο Καβάφη στην οδό Φρυνίχου, καθώς και στην Οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια, ενισχύοντας τη διαρκή σύνδεση ανάμεσα στις δύο πόλεις που καθόρισαν το αποτύπωμά του και εκείνες τις λέξεις που συνεχίζουν να συνοδεύουν τη ζωή και τις στιγμές μας. 

Σημείωμα καλλιτέχνη

«Στον Έντουαρντ Μόργκαν Φόρστερ χρωστάμε την ωραία εικόνα για τον “Έλληνα κύριο με καπέλο που στέκει απολύτως ακίνητος, ελαφρώς λοξά προς το σύμπαν”, που διατυπώθηκε τον Απρίλιο του 1919. Μαζί με το φωτογραφικό υλικό με τη μορφή του Καβάφη –και όπως ο ίδιος έγραψε απευθυνόμενος στον εαυτό του: “Προσπάθησε να τα φυλάξεις ποιητή,/ όσο και αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται./ Του ερωτισμού σου τα οράματα./ Βάλ’ τα, μισοκρυμένα,/ μες τες φράσεις σου”– προκύπτουν οι αφορμές που συνετέλεσαν καθοριστικά ώστε το έργο να αρχίσει και “Ο ποιητής, εν μέρει αποκρύπτων, εν μέρει αποκρυπτόμενος…” να εμφανιστεί μπροστά μου μέσα από το εύπλαστο υλικό του πηλού αρχικά και αργότερα στο υλικό του χαλκού.

Έτσι, φιλοτεχνήθηκε η μορφή του· προσεγγίζοντάς την όχι μιμητικά αλλά εκφράζοντας την εικόνα και το είναι του ποιητικού του κόσμου.

Η προσπάθεια στο έργο του καλλιτέχνη είναι μια ατέλειωτη περιπέτεια, ιδιαίτερα όταν έχει κανείς να αντιμετωπίσει την απόδοση μιας τέτοιας εμβληματικής και αναγνωρίσιμης μορφής, που συγκινεί –και θα συγκινεί πάντα– με την ποίησή της ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Ίσως αυτές οι σκέψεις να βασάνιζαν και τον μεγάλο Άλμπρεχτ Ντύρερ όταν φιλοτεχνούσε το προσωπογραφικό χαρακτικό του Εράσμου, ώστε να χαράξει για πάντα πάνω του σε ωραία ελληνικά τη φράση: “Τὴν κρείττω τὰ συγγράμματα δείξει” (την καλύτερη εικόνα μου τη δείχνουν τα συγγράμματά μου)».

Πραξιτέλης Τζανουλίνος, 2026